Caqliga caadiga ah ee ganacsigu wuxuu ina baray in tartanku (Competition) uu yahay waxa ugu fiican nidaamka hanti-goosiga (Capitalism). Sidoo kale, waxaa naloo sheegay in si aad u guulaysato ay tahay inaad gasho suuq weyn oo dadku ka buuxaan, kadibna aad sameyso badeecad waxyar ka fiican ama ka jaban tan dadka kale. Peter Thiel buuggan wuxuu ugu yimid inuu caqligaas gabi ahaanba baabi'iyo. Wuxuu inoo sheegayaa in Tartanka iyo Hanti-goosigu ay dhab ahaan is-diiddan yihiin; haddii aad tartan dhiig-bax ah ku jirto, macaashkaagu wuxuu ku dambaynayaa eber. Sidaas darteed, guusha dhabta ahi ma aha inaad sameyso waxa ay dadka kale samaynayaan, balse waa inaad samayso wax aan dunida horay u oollin waa safarka adag ee ka bilowda Eber ilaa Hal (0 to 1).
Si aynu u dhuuxno aragtidan, Thiel wuxuu u kala saarayaa horumarka adduunka laba nooc. Midka koowaad waa 'Horumar Fidsan' (Horizontal Progress). Tani waa marka aad aragto wax shaqaynaya oo aad nuqul (copy) ka sameyso; tusaale ahaan, inaad furto maqaayad cusub oo la mid ah maqaayadda deriskaaga. Waa socdaalka (1 ilaa n). In kasta oo tani ay tahay waddada ugu fudud, haddana weligeed is-beddel weyn ma keento. Nooca labaad waa 'Horumar Toosan' (Vertical Progress). Tani waa marka aad curiso tignoolajiyad ama xal cusub oo gabi ahaanba beddelaya qaabkii loo noolaa. Markii la allifay teebka (Typewriter), kadibna aad samaysay teeb ka casrisan, waxaad samaysay 1 ilaa n. Balse markii aad teebka uga gudubtay Kumbuyuutar (Word processor), waxaad samaysay eber ilaa hal (0 ilaa 1). Qofka raba inuu mustaqbalka dhiso waa inuu diiradda saaraa kan dambe.
Doodda ugu weyn ee uu qoraagu miiska keenayo waa in 'Kootadu' (Monopoly) aysan ahayn shar, balse ay tahay yoolka ugu sarreeya ee shirkad kasta. Google waxay si buuxda u kootaysatay suuqa raadinta (Search engine). Maadaama aysan maalin kasta la tacaalayn tartan nolol iyo geeri ah, waxay heshaa faa'iido xad-dhaaf ah (Surplus profits) taas oo u oggolaanaysa inay malaayiin doolar ku bixiso hal-abuurro kale sida gawaarida is-wada ama sirdoonka macmalka ah (AI). Dhanka kale, maqaayadda xaafadda ku taalla ee maalin kasta la tartamaysa toban maqaayadood oo kale, macaashkeedu waa mid iska-noolow ah (Survival), mana awoodo inay lacag geliso hal-abuur. Sidaas darteed, Thiel wuxuu leeyahay: "Tartanku wuxuu u gaar yahay dadka guuldarraysta."
Gabagabadii, buuggani wuxuu u taagan yahay baaq hal-abuur oo ka baxsan xuduudaha caadiga ah. Wuxuu inoo caddaynayaa in mustaqbalku uusan dhalanin isagoo iska-socda, balse uu yahay wax la naqshadeeyo. Si aad adigu u dhisato qaybtaada mustaqbalka, waa inaad diiddaa fakarka kooxeedka (Herd mentality), aad heshaa 'Sir' (A secret truth) aysan cid kale arkayn, oo aad dhistaa xal yaryar oo aad iska-leedahay inta aadan u gudbin dunida inteeda kale. Gacan-sarraynta dhabta ahi ma aha inaad dadka kaga guulaysato ciyaar ay horay u yaqaaneen, ee waa inaad adigu naqshadayso ciyaar cusub oo aadan cadow iyo tartan toona ku lahayn.
"Horumarka dhabta ahi ma yimaado marka la koobiyeeyo wixii horay u jiray (1 ilaa n), balse wuxuu yimaadaa marka la curiyo wax aan horay dunida u oollin (0 ilaa 1); ganacsadaha weynina ma rabo inuu galo suuq tartan ka buuxo, balse wuxuu dhisaa kooto (Monopoly) uu isagu keligii maamulo si uu u helo awood uu mustaqbalka ku naqshadeeyo."
Buuggani waa 'Baybalka' loogu talagalay hal-abuurayaasha, milkiilayaasha shirkadaha yaryar (Startups), iyo qof kasta oo raba inuu maalgashado fikrad cusub, kana doonaya maskax xor ka ah fakarka soo-jireenka ah ee jaamacadaha iyo suuqyada.
Cilmiga dhaqaaluhu wuxuu ina baraa in tartanku yahay waxa keliya ee suuqa dheelli-tira. Balse dhinaca hal-abuuraha (Founder), tartanku waa burburiye. Haddii aad gasho suuq ay joogaan shirkado kula mid ah, waxaa idin dhex maraya dagaal qiimo-dhimis ah, kaas oo keenaya in faa'iidada dhammaantiin ay noqoto eber.
Shirkadaha waaweyn ee dunida ugu awoodda badan (Sida Google, Amazon, ama Facebook) dhab ahaan waa 'Kooto' (Monopolies). Way qariyaan awooddooda kootada ah si aysan dowladdaha u kicin, balse xaqiiqadu waa inaysan lahayn cid la tartanta oo u dhiganta. Hanti-goosigu wuxuu ku saabsan yahay 'Urursiga Hantida', halka tartanku uu yahay 'Burburinta Hantida'. Sidaas darteed, waligaa ha isku dayin inaad cid ka guulaysato, ee isku day inaad xal aan lala tartami karin la timaado.
Waxay dadka ka leexinaysaa mashquulka iyo buuqa suuqyada buuxa. Intii aad waqti ku lumin lahayd inaad 10% kaga fiicnaato cadowgaaga, waxaad xoogga saaraysaa inaad boqolkiiba boqol (100%) ku keligaysnaato suuq cusub.
Haddii aad furayso ganacsi, ha is-weydiin 'Sidee baan u garaacaa shirkadda X?' Is-weydii: 'Waa maxay baahida jirta ee shirkadda X iyo inta kaleba aysan arkayn ee aan anigu keligay xallin karo?'
Peter Thiel wuxuu aaminsan yahay in dhisidda shirkad 0 ilaa 1 ahi ay ka bilaabato fahamka 'Sir' ama xaqiiqo qarsoon. Su'aashiisa ugu caansan waa: "Waa maxay xaqiiqada muhiimka ah ee aad aaminsan tahay, balse ay dad aad u yari kugula raacsan yihiin?"
Haddii fikraddaadu ay tahay mid qof kastaa arki karo (Conventional wisdom), qof kale ayaa horay u sameeyay ama waa laguugu dhex qabsan doonaa. Tusaale ahaan, markii Airbnb la furayay, dadka badankiisu waxay aaminsanaayeen 'In qofna uusan gurigiisa ka kireyn doonin qof qariib ah oo internet-ka laga helay'. Taasi waxay ahayd 'Sir' ay aasaasayaashu arkeen oo dadka kale aysan rumaysnayn. Markii sirtaasi ay rumowday, waxay abuureen shirkad balaayiin doolar ah.
Kani waa halbeegga lagu qiyaaso in fikraddaadu ay tahay (0 ilaa 1) iyo in ay tahay (1 ilaa n). Haddii qof kastaa ku yiraahdo "Fikrad fiican weeye", waxay u badan tahay inaanay xambaarsanayn sir weyn.
Diiradda saar meelaha bulshadu iska indho-tirto. Raadi dhibaatooyinka ay dadku u arkaan inay dabiici yihiin balse xal loo heli karo. Sirtaada ka dhigo aasaaska ganacsigaaga.
Dad badan oo hal-abuurayaal ah ayaa isku daya inay marka koowaadba adduunka wada qabsadaan. Thiel wuxuu qabaa in tani tahay habka ugu fudud ee loo fashilmo. Wuxuu ina barayaa in ay tahay in ganacsiga laga bilaabo suuq aad u yar (Niche market) oo inta badan shirkadaha waaweyni ay yasaan ama aysan u jeedin.
Tusaale ahaan, Facebook markii ay bilaabanaysay, may isku dayin inay isku xirto adduunka dhan. Waxay si buuxda ugu kootaysatay hal jaamacad (Harvard). Markii ay qabsatay Harvard oo ay cid walba isticmaashay, ayay u gudubtay jaamacado kale, kadibna dunida inteeda kale. Amazon waxay ka bilaabatay iibinta 'Buugaagta' oo keliya kahor inta aysan isku beddelin dukaanka adduunka.
In aad qabsato 100% suuq aad u yar ayaa ka sahlan, kana faa'iido badan in aad hesho 1% suuq balaayiin doolar ah oo ciidamo badan ay ku dagaallamayaan.
Go'aami kooxda ugu yar ee aad xal dhab ah u hayso. Hadafkaagu waa in kooxdaas yari ay si waalli ah u jeclaato badeecadaada, ka hor inta aadan u bandhigin cid kale.
Sida uu qabo Thiel, "Shirkad bilowgeeda la khaldey lama saxi karo" (A startup messed up at its foundation cannot be fixed). Doorka ugu adag ee aasaasuhu waa inuu doorto lammaanihiisa shaqada (Co-founders) iyo shaqaalaha ugu horreeya.
Wuxuu caan ku yahay abuurista wax loo yaqaan 'PayPal Mafia'—kooxdii ugu horreysay ee asaasatay PayPal (oo uu ka mid ahaa Elon Musk, Reid Hoffman, iyo Thiel qudhiisu). Khibraddiisani waxay bartay in shaqaalaha bilowga ahi aysan u shaqayn mushaar, balse ay u midoobaan aragti weyn iyo dhaqan qoto dheer (Culture). Waa inay ahaadaan koox si fiican isu fahamta oo aan siyaasad xafiis iyo muran ku dhex jirin.
Muranka aasaasayaasha (Co-founder conflict) waa sababta koowaad ee ay u dhintaan shirkadaha hal-abuurka ahi, xitaa in ka badan lacag la'aanta ama tartanka.
Marka aad shirkad dhisayso, ha dooran lammaane aad is-barateen uun shalay. Dooro qof aad taariikh wadaagtaan, oo aad isku si u aragtaan xalinta dhibaatada aad wajihaysaan.
"Shirkadaha guulaysta dhammaantood way kala duwan yihiin: mid kasta waxay xallisay dhibaato gaar ah (Monopoly). Shirkadaha fashilma dhammaantood isku mid ayay yihiin: waxay ku guuldarraysteen inay ka baxsadaan tartanka suuqa."
"Suuqa ugu habboon ee laga bilaabo shirkad waa mid leh dad kooban, oo isku xiran, kana madhan shirkado kale oo kula tartamaya."
"Badeecad xitaa haddii ay aad u sarrayso, iskeed isu iibin mayso."
"Hawsha maanta ina hortaallaa waa in aynu helno waddooyin keligeen inoo gaar ah, kuwaas oo aynu uga gudubno eber ilaa hal (0 to 1), si aynu u curinno mustaqbal ujeeddo leh."
• Is-weydii su'aasha Thiel: 'Waa maxay fikradda aan aaminsan yahay ee ay ii muuqato in dadka kale aysan arkayn?' Ka raadi xalka meelaha aysan cidi u jeedin. • Haddii aad bilaabayso mashruuc ama ganacsi, ha beegsan suuq weyn. Raadi suuq cidhiidhi ah (Niche) oo aad 100% isku kootayn karto bilowgaba, kadibna marka aad halkaas qabsato dibadda u fidi.
| Af-Ingiriisi (English) | Af-Soomaali (Somali) | Sharraxaadda (Explanation) |
|---|---|---|
| 0 to 1 (Vertical Progress) | Horumar Toosan (Eber ilaa Hal) | Waa dhisidda ama curinta shey aan horay u jirin. Waa in xal gabi ahaanba cusub lala yimaado, sida ka bixidda teebka qadiimiga ah loona gudbo kombiyuutarka. |
| 1 to n (Horizontal Progress) | Horumar Fidsan (Hal ilaa n) | Waa nuqul ka samaynta waxyaabo horay loo tijaabiyay oo shaqeeyay, sida in la furo makhaayad nooc ahaan la mid ah mid horay u furan. Kani ma aha hal-abuur. |
| Monopoly | Kooto / Keligii-Talisnimo Suuq | Dhinaca buuggan, waxaa loola jeedaa shirkad abuurtay qiimo iyo adeeg aad u sarreeya, oo aysan suurtagal ahayn in lala tartamo (Sida Google). Waxay ka xoroobeen loollanka maalinlaha ah, taas oo siinaysa macaash ay ku abuuraan tignoolajiyad hor leh. |
"Ha ku dhex lumin tartanka iyo buuqa dadka badan; hal-abuuraha dhabta ahi wuxuu dhisaa waddo uusan cidna kula tartamayn, isagoo ku beddelaya xaqiiqo (Sir) uu isagu arkayo balse dunidu ay iska indho-tirtay."
