Mufakiiriinta

Baro mufakiiriinta dunida ee ka tegay dhaxalka suugaaneed iyo murtida lagu soo turjumay Af-Soomaali.

Tirada Mufakiiriinta:14

Leo Tolstoy

Leo Tolstoy (1828–1910) wuxuu ahaa qoraa iyo faylasuuf Ruush ah oo loo aqoonsan yahay mid ka mid ah sheeko-qoreyaashii ugu weynaa taariikhda adduunka, qoraana buugaagta waaweyn ee halyeeynimada ah sida "War and Peace" iyo "Anna Karenina". Qeybtii dambe ee noloshiisa, wuxuu isku beddelay nin si weyn u dhaliila nidaamyada dawladaha iyo hantida, wuxuuna qaatay falsafad ku dhisan xumaan-iska-caabin-la'aan (non-violent resistance) iyo nabaadiino, taas oo markii dambe dhiirrigelisay hoggaamiyeyaasha xuquuqda aadanaha sida Mahatma Gandhi.

9 Oraahyo

Rumi

Jalal ad-Din Muhammad Rumi (1207–1273) wuxuu ahaa caalim, abwaan, iyo mufakir weyn oo Suufi ah, kaas oo suugaantiisu ay adduunka oo dhan saameyn ku yeelatay, gaar ahaan buugiisa caanka ah ee "Masnavi". Wuxuu aaminsanaa in jacaylka rabaaniga ah iyo is-dhiibitaanka ruuxiga ah ay yihiin waddada ugu sarraysa ee lagu gaaro xaqiiqada dhabta ah, isagoo adeegsanaya gabayo iyo xigmad qoto dheer si uu dadka ugu dhiirrigeliyo in ay ka gudbaan is-nacaybka oo ay midoobaan abuurahooda.

8 Oraahyo

Gaariye

Maxamed Xaashi Dhamac "Gaariye" (1951–2012) wuxuu ahaa abwaan, mufakir, iyo aqoonyahan Soomaaliyeed oo door weyn ka qaatay suugaanta, dooddaha bulshada, iyo helitaanka miisaanka (meter) maansada afka Soomaaliga. Wuxuu ahaa codkii caddaaladda isagoo si dhiiran uga hadli jiray xuquuqda daawaha, qabyaaladda, iyo maamul-xumada siyaasadeed (sida door-weynihii uu ku lahaa silsiladdii "Deelley"), wuxuuna geesinimadiisa aqooneed iyo falanqayntiisa qotoda dheer ee dhibaatooyinka bulshada ku mutaystay xushmad weyn oo taariikhda gashay.

0 Oraahyo

Sheikh Mustafa

Sheikh Mustafe Xaaji Ismaaciil (Haruun) waa caalim iyo daaci weyn oo Soomaaliyeed, kaas oo lagu tiriyo mufakiiriinta ugu saameynta badan xilligan casriga ah geyiga Soomaalida. Wuxuu si gaar ah ugu caan baxay awoodda uu u leeyahay in uu isku xiro culuumta Islaamka, taariikhda adduunka, cilmi-nafsiga, iyo sayniska casriga ah, isagoo soo jeediya muxaadarooyin wacyigelin ah oo dhiirrigeliya toosnaanta akhlaaqda, shaqo-karnimada, iyo fahamka saxda ah ee is-dhexgalka diinta iyo nolosha adduunka.

17 Oraahyo

Fyodor Dostoevsky

Fyodor Dostoevsky (1821–1881) wuxuu ahaa qoraa iyo mufakir u dhashay dalka Ruushka, kaas oo si qoto dheer u falanqeeyay dabeecadaha iyo cilmi-nafsiga aadanaha (human psychology), gaar ahaan xaaladaha quusta, saboolnimada, iyo iimaanka. Ka dib markii laga soo daayay xabsi shaqo adag ah oo ku yaalla Siberiya, wuxuu qoray buugaag caan ka noqday dunida oo ay ka mid yihiin "Crime and Punishment" iyo "The Brothers Karamazov", isagoo baaritaan weyn ku sameeyay isku-dhaca u dhexeeya diinta, xorriyadda shaqsiga, iyo anshaxa bini-aadamka ee qarnigii 19-aad.

2 Oraahyo

Khalil Gibran

Khalil Gibran (1883–1931) wuxuu ahaa qoraa, abwaan, iyo farshaxan-yahan Lubnaani-Mareykan ah, kaas oo suugaantiisu ay buundo isku xirta u noqotay falsafadaha Bari iyo Galbeedka. Buugiisa ugu caansan ee "The Prophet" (Nabiiga), wuxuu ku soo bandhigay xigmad ku dhisan ruuxaaniyad, jacayl, iyo nabad, isagoo adeegsanaya af-maalnimo fudud balse xambaarsan farriimo nolosha iyo geerida ku saabsan oo si weyn u taabanaya dareenka shucuureed ee aadanaha.

8 Oraahyo

Hadraawi

Maxamed Ibraahim Warsame "Hadraawi" (1943–2022) wuxuu ahaa abwaan, mufakir, iyo haldoor weyn oo Soomaaliyeed, kaas oo inta badan loo aqoonsan yahay inuu yahay "Shakespeare-ka Soomaalida" tayada iyo mugga suugaantiisa darteed. Wuxuu si qoto dheer u falanqeeyay dhinacyada nolosha aadanaha, isagoo curiyay maansooyin xambaarsan falsafad culus oo taabanaya jacaylka, nabadda, caddaaladda bulshada, iyo la-dagaallanka keli-talisnimada, sida ku cad tixihiisii caanka ahaa ee "Gudgude", "Sirta Nolosha", iyo doorkiisii hoggaamineed ee silsiladdii "Deelley". Hadraawi wuxuu ahaa codkii dulmanaha oo aaminsanaa in qalinku ka awood badan yahay qoriga, wuxuuna qeybtii dambe ee noloshiisa u istaagay "Socdaalkii Nabadda" isagoo muujiyay in mufakirka dhabta ah uu yahay kan ummaddiisa u iftiimiya waddada is-fahamka, samirka, iyo bini-aadamnimada xilliyada ay adag tahay in rajo la arko.

17 Oraahyo

Seneca

Lucius Annaeus Seneca (4 BC–65 AD) wuxuu ahaa faylasuuf u dhashay qadiimigii Roomaanka, qoraa riwaayadeed, iyo siyaasi la-taliye u noqday boqorkii arxan-laawaha ahaa ee Nero. Wuxuu ahaa mid ka mid ah udub-dhexaadyada falsafadda Istooikiska (Stoicism), isagoo barayay in farxadda dhabta ah iyo xasilloonida maskaxda lagu gaari karo iyadoo la xakameynayo caadifadda, la aqbalo qadarta aan la beddeli karin, lana barto sida loola loola tacaalo dhibaatooyinka nolosha si dhiirran oo caqli-gal ah.

0 Oraahyo

Marcus Aurelius

Marcus Aurelius (121–180 AD) wuxuu ahaa Imbaraadoor Roomaan ah iyo mid ka mid ah faylasuufyadii ugu muhiimsanaa ee dugsiga Istooikiska (Stoicism), kaas oo inta badan loo yaqaanno "Imbaraadoorkii Faylasuufka ahaa". Buugiisa xusuus-qorka ah ee "Meditations", oo uu qoray xilli uu hoggaaminayay ololeyaal milatari oo adag, wuxuu ina siinayaa casharro aan waqtigu duqeyn karin oo ku saabsan sida loo xakameeyo nafta, loogu adkaysto waayaha adag ee nolosha, loogana adkaado is-weyneysiinta iyadoo diiradda la saarayo shaqada iyo mas'uuliyadda shaqsiga.

6 Oraahyo

Albert Einstein

Albert Einstein (1879–1955) wuxuu ahaa caalim ku takhasusay cilmiga Fiisigiska (Physics) oo loo aqoonsan yahay inuu yahay maskaxdii ugu sarraysay ee qarnigii 20-aad, kuna caan baxay aragtidiisa cuf-isjiidadka ee "Theory of Relativity" iyo qaacidada canka ah ee $E = mc^2$. In kasta oo uu cilmiga sayniska wax weyn ka beddelay, haddana wuxuu ahaa mufakir qoto dheer oo nabadda u ololeeya, kaas oo si joogto ah u falanqayn jiray dabeecadda aadanaha, asalka koonka, iyo doorka ay tahay in saynisku ku yeesho horumarinta bini-aadamnimada intii uu u adeegi lahaa burbur iyo dagaal.

1 Oraahyo

Ibn Al Jawzi

Abu al-Faraj Ibn al-Jawzi (1116–1201) wuxuu ahaa caalim weyn oo Islaami ah, mufakir, qoraa, iyo wacdiyihiin aad u caan ahaa oo ku noolaa magaalada Baqdaad xilligii dowladdii Cabaasiyiinta. Wuxuu qoray boqollaal buug oo isugu jira diinta, taariikhda, iyo cilmi-nafsiga (sida buugiisa caanka ah ee "Sayd al-Khatir"), isagoo si weyn ugu ololeynayay in dadku ay isku miisaamaan caqliga iyo cibaadada, kana fogaadaan khuraafaadka iyo caadifadda indhoolenimada ah ee marin-habaabisa fahamka saxda ah ee xaqiiqada.

2 Oraahyo

Naguib Mahfouz

Naguib Mahfouz (1911–2006) wuxuu ahaa qoraa u dhashay dalka Masar iyo qofkii ugu horreeyay ee Carabi ah ee ku guuleysta Abaalmarinta Nobel ee Suugaanta (1988). Buugaagtiisa, gaar ahaan saddexleyda "Cairo Trilogy," waxay si qoto dheer u falanqeeyaan isbeddelada bulsho, dhaqan, iyo siyaasadeed ee soo maray Masar qarnigii 20-aad, isagoo si farshaxannimo leh u muujiyay isku-dhaca u dhexeeya nolosha soo jireenka ah iyo casriyeynta, gumeysiga iyo madax-bannaanida, iyo loolanka u dhexeeya caqiidada iyo cilmiga.

2 Oraahyo

Socrates

Socrates (470–399 BC) wuxuu ahaa aabihii falsafadda reer Galbeedka, kaas oo aan waligiis qorin wax buug ah balse xigmaddiisa iyo hab-fikirkiisa lagu keydiyay qoraalladii ardaygiisa Plato. Wuxuu aaminsanaa in "nolosha aan la baarin aysan mudnayn in la noolaado," wuxuuna waqtigiisa ku bixin jiray jidadka magaalada Athens isagoo dadka weydiinaya su'aalo qoto dheer (Socratic method) si uu ugu muujiyo jahligooda, uguna dhiirrigeliyo inay raadiyaan xikmad dhab ah iyo toosnaan akhlaaqeed, taas oo ugu dambayn sababtay in madaxdii xilligaas ay ku xukumaan dil sun ah isagoo lagu eedeeyay marin-habaabinta dhalinyarada.

2 Oraahyo

Aristotle

Aristotle (384–322 BC) wuxuu ahaa faylasuuf weyn oo Giriig ah iyo ardaygii Plato, wuxuuna hormuud ka ahaa aasaaska culuumta casriga ah ee reer Galbeedka isagoo wax ka qoray cilmiga bayoolajiga, anshaxa, siyaasadda, iyo caqliga-galka (Logic). Falsafaddiisu waxay ku dhisnayd "barashada xaqiiqada la taaban karo" halkii uu ka dhex muquuran lahaa khayaaliga, wuxuuna aaminsanaa in ujeeddada ugu weyn ee nolosha aadanaha ay tahay raadinta "Eudaimonia" (farxad iyo liibaan dhab ah) oo lagu gaaro in qofku ku dhaqmo dhexdhexaadnimo (The Golden Mean) iyo akhlaaq suuban.

1 Oraahyo